Người đàn ông Somerton là thi thể một người đàn ông được tìm thấy trên bãi biển Somerton ở Adelaide (Úc) sáng ngày 1 tháng 12 năm 1948, không giấy tờ, quần áo đã bị cắt nhãn, trong túi quần có mẩu giấy in hai chữ "Tamám Shud" xé từ một tập thơ Ba Tư. Suốt hơn bảy mươi năm, ông là một trong những người vô danh nổi tiếng nhất thế giới. Năm 2022, nhóm nghiên cứu của Giáo sư Derek Abbott (Đại học Adelaide) cùng chuyên gia phả hệ Colleen Fitzpatrick công bố họ đã xác định ông là Carl "Charles" Webb, một kỹ sư điện sinh năm 1905 ở Melbourne, bằng phương pháp phả hệ ADN. Danh tính có cơ sở mạnh, nhưng ông chết vì sao thì vẫn chưa ai biết.
Buổi sáng ngày 1 tháng 12 năm 1948
Người đi dạo phát hiện một người đàn ông nằm tựa lưng vào bờ kè trên bãi biển Somerton, phía tây nam Adelaide, chân duỗi ra, như đang ngủ. Ông đã chết. Một vài người nhớ lại đã thấy một người nằm ở đúng chỗ đó tối hôm trước.
Ông khoảng bốn mươi đến năm mươi tuổi, thể trạng tốt, ăn mặc chỉnh tề kiểu châu Âu. Trên người có vé tàu, vé xe buýt, một chiếc lược, một gói thuốc lá, bao diêm, kẹo cao su. Không ví, không giấy tờ, không tiền. Nhãn trên quần áo đã bị cắt bỏ.
Khám nghiệm không tìm được nguyên nhân tử vong rõ ràng. Các bác sĩ nghi bị đầu độc bằng một chất khó phát hiện, nhưng không chứng minh được. Hồ sơ ghi nguyên nhân không xác định.
Chiếc vali và mẩu giấy "Tamám Shud"
Tháng 1 năm 1949, nhà ga Adelaide tìm thấy một chiếc vali gửi từ ngày 30 tháng 11 năm 1948, được cho là của người đàn ông. Nhãn trên vali và quần áo bên trong cũng bị cắt bỏ, chỉ còn vài dấu tên không dẫn đến đâu.
Chi tiết nổi tiếng nhất được phát hiện khi khám kỹ lại quần áo: trong một túi nhỏ giấu kín của quần có một mẩu giấy cuộn chặt, in hai chữ "Tamám Shud". Đây là cụm từ tiếng Ba Tư, nghĩa là "đã hết" hay "đã kết thúc", dòng cuối của bản dịch tiếng Anh tập thơ Rubáiyát của Omar Khayyám do Edward FitzGerald dịch.
Sau khi cảnh sát công bố, một người đàn ông mang tới một cuốn Rubáiyát mà ông tìm thấy trên ghế sau ô tô đỗ gần bãi biển vào khoảng thời gian đó. Trang cuối bị xé đúng chỗ mẩu giấy. Ở bìa sau có:
- Năm dòng chữ cái viết tay, trông như một mật mã.
- Một số điện thoại, dẫn tới một nữ y tá sống gần bãi biển.
Người phụ nữ này nói không biết người chết, và giữ kín đời tư suốt nhiều năm. Mật mã đến nay chưa ai giải được một cách thuyết phục; nhiều nhà nghiên cứu cho rằng đó có thể chỉ là chữ cái đầu của các dòng thơ hoặc ghi chú cá nhân, không phải mật mã gián điệp.
Bảy mươi năm không tên
Vụ án sinh ra vô số giả thuyết: gián điệp, một mối tình tan vỡ, tự sát, bị đầu độc. Thi thể được ướp và chôn ở Adelaide năm 1949 trên bia mộ ghi "người đàn ông vô danh". Cảnh sát Nam Úc đã thử nhiều cách:
| Phương pháp | Kết quả |
|---|---|
| Đối chiếu vân tay với hồ sơ ở Úc và nhiều nước | Không khớp |
| Công bố ảnh và mô tả trên báo chí quốc tế | Nhiều người đến nhận nhầm |
| Làm khuôn thạch cao đầu và vai | Được lưu giữ, không giúp xác định danh tính |
| Phân tích tóc còn dính trong khuôn thạch cao | Cung cấp ADN cho nghiên cứu về sau |
| Khai quật thi thể năm 2021 | Lấy mẫu ADN để phân tích |
Lời giải bằng phả hệ ADN năm 2022
Giáo sư Derek Abbott theo đuổi vụ án nhiều năm. Ông và chuyên gia phả hệ di truyền Colleen Fitzpatrick lấy ADN từ những sợi tóc còn dính trong khuôn thạch cao, giải trình tự, rồi so với các cơ sở dữ liệu phả hệ công khai mà người dùng tự nguyện tải lên. Từ những người họ hàng xa có ADN trùng một phần, họ dựng cây phả hệ ngược lên, rồi đi xuống, để tìm ra một người phù hợp.
Tháng 7 năm 2022, họ công bố tên: Carl "Charles" Webb, sinh năm 1905 ở Footscray, Melbourne, kỹ sư điện, từng có một cuộc hôn nhân không hạnh phúc, và dấu vết của ông trong hồ sơ biến mất sau năm 1947. Nhóm nghiên cứu cho rằng một số chi tiết khớp với vụ án, như việc Webb được cho là có viết thơ và một vài mối liên hệ gia đình với đồ vật trong vali.
Mức độ xác nhận
Cần nói chính xác: đây là công bố của một nhóm nghiên cứu độc lập, dựa trên phương pháp đã được dùng để giải nhiều vụ án lạnh. Khi công bố, cảnh sát Nam Úc cho biết việc giám định riêng của họ, gắn với mẫu lấy từ lần khai quật năm 2021, vẫn đang tiến hành. Vì vậy cách nói thận trọng là: danh tính đã được đề xuất với cơ sở mạnh; các câu hỏi khác, như vì sao ông đến Adelaide, vì sao nhãn quần áo bị cắt, mẩu giấy "Tamám Shud" có ý nghĩa gì, và ông chết vì sao, vẫn chưa có lời giải.
Phả hệ ADN là gì và vì sao nó thay đổi các vụ người vô danh
Phương pháp truyền thống so ADN của người chết với ADN của người thân nghi ngờ, nghĩa là phải đoán trước được người đó là ai. Phả hệ di truyền làm ngược lại: so ADN với hàng triệu hồ sơ trong cơ sở dữ liệu phả hệ, tìm anh chị em họ xa, rồi dùng sổ hộ tịch, cáo phó, gia phả để thu hẹp dần. Phương pháp này nổi tiếng từ cuối thập niên 2010 khi giúp giải nhiều vụ án cũ ở Mỹ.
Nó cũng đặt ra câu hỏi về quyền riêng tư: người tải ADN của mình lên một trang phả hệ đã vô tình cung cấp thông tin về hàng trăm người họ hàng chưa hề đồng ý. Nhiều trang phả hệ hiện cho người dùng tự chọn có cho phép dùng dữ liệu vào việc nhận dạng hay không.
Góc nhìn hôm nay
Vụ Somerton cho thấy danh tính của một con người có thể bị xoá sạch chỉ bằng vài nhát kéo cắt nhãn quần áo, trong một thời đại không có camera hay dữ liệu số. Và cũng cho thấy nó có thể được tìm lại, bảy mươi năm sau, từ vài sợi tóc.
Ngôi mộ ở nghĩa trang West Terrace, Adelaide, nơi ông được chôn năm 1949, từng có hoa của người lạ đặt lên suốt nhiều thập niên. Ai muốn tìm hiểu thêm có thể đọc các bài viết và trang tư liệu do nhóm Derek Abbott công bố, cùng các sách về vụ án được xuất bản ở Úc. Vụ án cũng là chủ đề của nhiều phim tài liệu và podcast.
Câu hỏi thường gặp
Người đàn ông Somerton là ai?
Đó là người đàn ông được tìm thấy đã chết trên bãi biển Somerton, Adelaide, ngày 1 tháng 12 năm 1948, không giấy tờ tuỳ thân. Năm 2022, nhóm nghiên cứu của Giáo sư Derek Abbott công bố ông là Carl "Charles" Webb, kỹ sư điện sinh năm 1905 ở Melbourne.
"Tamám Shud" nghĩa là gì?
"Tamám Shud" là cụm từ tiếng Ba Tư nghĩa là "đã hết" hay "đã kết thúc", dòng cuối trong bản dịch tập thơ Rubáiyát của Omar Khayyám. Mẩu giấy in cụm từ này được tìm thấy trong túi quần giấu kín của người chết.
Danh tính người Somerton đã được xác nhận chính thức chưa?
Danh tính Carl Webb được nhóm nghiên cứu độc lập công bố năm 2022 bằng phả hệ ADN, có cơ sở mạnh. Khi đó cảnh sát Nam Úc cho biết giám định riêng của họ vẫn đang tiến hành, nên nên hiểu đây là danh tính được đề xuất với bằng chứng tốt.
Người đàn ông Somerton chết vì sao?
Đến nay vẫn chưa rõ. Khám nghiệm năm 1948 không tìm được nguyên nhân, các bác sĩ nghi đầu độc nhưng không chứng minh được. Việc xác định danh tính chưa trả lời được câu hỏi này.
Phả hệ ADN là gì?
Đó là phương pháp so ADN của một người với các cơ sở dữ liệu phả hệ để tìm họ hàng xa, rồi dùng gia phả và sổ hộ tịch để thu hẹp đến đúng người. Phương pháp này đã giúp giải nhiều vụ người vô danh và án cũ.
