Kaspar Hauser là một thiếu niên khoảng mười sáu tuổi xuất hiện trên quảng trường ở Nuremberg (Đức) ngày 26 tháng 5 năm 1828, đi đứng loạng choạng, gần như không biết nói, tay cầm hai lá thư không ký tên. Cậu kể rằng mình bị nhốt suốt nhiều năm trong một căn phòng tối, chỉ có bánh mì, nước và một con ngựa gỗ. Năm năm sau, tháng 12 năm 1833, cậu chết vì một vết đâm ở Ansbach. Suốt gần hai thế kỷ, người ta đồn cậu là hoàng tử nhà Baden bị đánh tráo khi mới sinh. Các nghiên cứu ADN, gần nhất là một công trình công bố năm 2024, cho thấy giả thuyết đó không đúng. Nhưng cậu thật sự là ai thì đến nay vẫn chưa ai biết.
Buổi chiều tháng 5 năm 1828 ở Nuremberg
Ngày 26 tháng 5 năm 1828, một người thợ giày trên quảng trường Unschlittplatz ở Nuremberg gặp một cậu thiếu niên đứng không vững, mặc quần áo nông dân. Cậu cầm một lá thư gửi viên đại uý chỉ huy một đơn vị kỵ binh trong thành.
Lá thư thứ nhất, không ký tên, tự nhận là của một người lao động nghèo đã nuôi cậu bé từ năm 1812, không cho cậu ra khỏi nhà, và nay gửi cậu đến để đi lính. Lá thư thứ hai, viết như của người mẹ, nói cậu sinh ngày 30 tháng 4 năm 1812, cha là kỵ binh đã mất. Giới điều tra sau này nhận thấy hai lá thư có thể do cùng một người viết.
Cậu chỉ lặp lại vài câu, như "muốn làm kỵ binh như cha". Khi được đưa cho giấy bút, cậu viết tên mình: Kaspar Hauser.
Câu chuyện về căn phòng tối
Khi dần học nói, Kaspar kể lại tuổi thơ của mình: cậu sống trong một căn phòng nhỏ, tối, chỉ ngồi được không đứng được, ngủ trên rơm. Mỗi sáng thức dậy thấy có bánh mì và nước bên cạnh. Đồ chơi duy nhất là mấy con ngựa gỗ. Cậu không nhớ đã từng thấy mặt người nào, cho đến khi một người đàn ông đến dạy cậu viết tên và vài câu, rồi đưa cậu đi.
Những quan sát ban đầu về cậu rất lạ:
- Cậu chỉ chịu ăn bánh mì và uống nước, khó chịu với mùi thịt.
- Mắt nhạy với ánh sáng, nhưng được cho là nhìn tốt trong bóng tối.
- Bàn chân mềm như chưa từng đi bộ nhiều.
- Khả năng ngôn ngữ ban đầu rất hạn chế, nhưng học rất nhanh.
Cần lưu ý: những ghi chép này đến từ người đương thời, nhiều người trong số đó đã có sẵn mong muốn thấy một "đứa trẻ hoang dã". Một số nhà nghiên cứu cho rằng các chi tiết đã bị thổi phồng, và bản thân Kaspar có thể đã kể theo những gì người lớn muốn nghe.
Năm năm dưới sự chú ý của cả châu Âu
| Thời gian | Sự kiện |
|---|---|
| 5/1828 | Xuất hiện ở Nuremberg, được giữ tạm trong một tháp canh, rồi thành điểm tò mò của dân thành phố |
| 1828–1829 | Được giao cho thầy giáo Georg Friedrich Daumer chăm sóc, học đọc, viết, vẽ |
| 10/1829 | Được phát hiện với một vết thương ở trán tại nhà Daumer, nói rằng bị một người trùm đầu tấn công |
| 1831 | Lord Stanhope, một quý tộc Anh, nhận làm người bảo trợ |
| 1831–1833 | Chuyển tới Ansbach, sống dưới sự giám hộ của thầy giáo Johann Georg Meyer, làm việc nhẹ ở toà án |
| 14/12/1833 | Bị một vết đâm khi ở vườn Hofgarten, Ansbach; nói rằng có kẻ lạ hẹn gặp rồi tấn công |
| 17/12/1833 | Qua đời |
Luật gia nổi tiếng Anselm von Feuerbach, người theo dõi vụ việc từ đầu, năm 1832 xuất bản sách về Kaspar, coi đây là "một tội ác chống lại đời sống tinh thần của con người". Feuerbach tin cậu là nạn nhân của một âm mưu lớn. Ông mất năm 1833, trước Kaspar vài tháng.
Tự gây ra hay bị tấn công
Cả hai lần bị thương đều không có nhân chứng. Một số người cho rằng Kaspar tự gây ra vết thương để thu hút sự chú ý khi sự quan tâm dành cho cậu giảm dần, và lần thứ hai đã đi quá đà. Những người khác tin có kẻ muốn bịt miệng cậu. Cuộc điều tra thời đó không tìm ra thủ phạm. Đến nay, câu hỏi này vẫn chưa có lời giải.
Giả thuyết hoàng tử nhà Baden
Ngay từ khi Kaspar còn sống, một tin đồn đã lan rộng: cậu là con trai đầu lòng của Đại công tước Karl xứ Baden và Stéphanie de Beauharnais, sinh tháng 9 năm 1812, được công bố là đã mất khi mới vài tuần tuổi. Theo tin đồn, đứa bé bị đánh tráo với một trẻ sơ sinh ốm yếu để dòng khác của gia đình được kế vị.
Giả thuyết này hấp dẫn vì khớp năm sinh và giải thích được vì sao cậu bị giấu đi. Nhưng nó chưa bao giờ có bằng chứng tài liệu.
Khoa học trả lời đến đâu
- 1996: tạp chí Der Spiegel cho xét nghiệm ADN ty thể từ vết máu trên một chiếc quần lót được cho là Kaspar mặc khi bị đâm. Kết quả không khớp với dòng họ Baden. Những người ủng hộ giả thuyết phản bác rằng mẫu vật có thể không phải của Kaspar.
- 2002: một nhóm ở Đại học Münster phân tích mẫu tóc và mồ hôi trên đồ dùng khác, cho kết quả được một số người diễn giải là không loại trừ khả năng có quan hệ với dòng Baden.
- 2024: một nhóm nghiên cứu quốc tế phân tích lại các mẫu tóc bằng kỹ thuật mới, công bố rằng ADN ty thể từ tóc khớp với mẫu máu năm 1996, và không khớp với dòng họ Baden.
Với kết quả năm 2024, phần lớn giới nghiên cứu coi giả thuyết "hoàng tử Baden" đã bị bác bỏ. Nhưng xét nghiệm chỉ cho biết cậu không phải ai, không cho biết cậu là ai.
Kaspar Hauser trong văn hoá và tâm lý học
Câu chuyện của Kaspar ảnh hưởng rộng tới văn học và khoa học:
- Thuật ngữ "hội chứng Kaspar Hauser" từng được dùng để chỉ những rối loạn phát triển ở trẻ bị bỏ rơi, cô lập trong thời gian dài.
- Phim Jeder für sich und Gott gegen alle (bản tiếng Anh: The Enigma of Kaspar Hauser, 1974) của đạo diễn Werner Herzog là một tác phẩm kinh điển.
- Nhiều nhà thơ, nhà văn châu Âu viết về cậu như biểu tượng của sự ngây thơ bị xã hội tàn phá.
Góc nhìn hôm nay
Vụ Kaspar Hauser là ví dụ hiếm hoi về một người không có danh tính trong nghĩa đầy đủ nhất: không tên thật, không ngày sinh chắc chắn, không gia đình, không quá khứ có thể kiểm chứng. Cái tên "Kaspar Hauser" là thứ duy nhất cậu mang theo, và chính nó có thể cũng là tên được người khác dạy cho.
Ở Ansbach ngày nay, mộ Kaspar nằm trong nghĩa trang thành phố, với dòng bia Latin quen thuộc gọi cậu là "bí ẩn của thời đại mình". Thành phố có tượng đài và tổ chức lễ hội văn hoá mang tên cậu. Bảo tàng Markgrafen ở Ansbach có phần trưng bày về vụ việc, kể cả quần áo được cho là của cậu. Ai muốn đọc sâu nên tìm sách của Feuerbach (có bản dịch tiếng Anh) và các bài báo khoa học năm 2024 về phân tích ADN.
Câu hỏi thường gặp
Kaspar Hauser là ai?
Kaspar Hauser là một thiếu niên xuất hiện ở Nuremberg ngày 26 tháng 5 năm 1828, gần như không biết nói, kể rằng mình bị nhốt nhiều năm trong phòng tối. Cậu mất năm 1833 vì một vết đâm ở Ansbach. Danh tính thật của cậu đến nay vẫn chưa được xác định.
Kaspar Hauser có phải hoàng tử nhà Baden không?
Các xét nghiệm ADN, gần nhất là nghiên cứu công bố năm 2024 trên mẫu tóc, cho thấy ADN ty thể của Kaspar không khớp với dòng họ Baden. Giả thuyết hoàng tử bị đánh tráo vì vậy được coi là đã bị bác bỏ.
Ai đã giết Kaspar Hauser?
Không ai bị xác định. Kaspar nói có kẻ lạ hẹn gặp rồi đâm cậu ở vườn Hofgarten, Ansbach, nhưng không có nhân chứng. Một số người cho rằng cậu tự gây ra vết thương, số khác tin có kẻ muốn bịt miệng. Câu hỏi vẫn bỏ ngỏ.
Phim nào về Kaspar Hauser nổi tiếng nhất?
Phim "The Enigma of Kaspar Hauser" (tên gốc tiếng Đức "Jeder für sich und Gott gegen alle") năm 1974 của Werner Herzog là bộ phim nổi tiếng nhất về cậu.
Mộ Kaspar Hauser ở đâu?
Mộ Kaspar Hauser nằm ở nghĩa trang thành phố Ansbach, bang Bayern, Đức. Bia mộ khắc dòng chữ Latin gọi cậu là bí ẩn của thời đại mình, sinh không rõ, chết bí ẩn.
