Theo Bộ luật Dân sự 2015 (tính tới 11/2026), tên của công dân Việt Nam phải bằng tiếng Việt hoặc tiếng dân tộc khác của Việt Nam, không được đặt bằng số hay bằng một ký tự không phải là chữ, và việc đặt tên bị hạn chế nếu xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác hoặc trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự. Luật không ấn định số chữ tối đa, nhưng các văn bản hướng dẫn hộ tịch khuyến nghị không đặt tên quá dài, khó sử dụng. Ngoài những giới hạn đó, cha mẹ được tự do chọn tên cho con.
Quyền có họ, tên: điểm xuất phát
Bộ luật Dân sự 2015 coi việc có họ, tên là một quyền nhân thân của mỗi cá nhân. Người được đăng ký khai sinh có họ, chữ đệm và tên; họ theo họ cha hoặc mẹ theo thoả thuận, còn tên do cha mẹ đặt. Cách tiếp cận này khá cởi mở: luật không đưa ra danh sách tên được phép, mà chỉ đặt vài giới hạn chung.
Đây là kiến thức phổ thông về nguyên tắc. Thủ tục đăng ký khai sinh, giấy tờ cần mang, cách nộp trực tuyến có thể tra trên Cổng Dịch vụ công quốc gia (dichvucong.gov.vn), ứng dụng VNeID, hoặc hỏi trực tiếp UBND xã/phường.
Ba giới hạn chính khi đặt tên
1. Bằng tiếng Việt hoặc tiếng dân tộc khác của Việt Nam
Tên Hán Việt, thuần Việt, tên theo tiếng Ê Đê, Thái, H'Mông, Khmer… đều thuộc phạm vi này. Điểm hay gây băn khoăn là những tên mượn từ tiếng nước ngoài hoặc dùng chữ cái không có trong bảng chữ cái tiếng Việt. Bảng chữ cái tiếng Việt không có các chữ F, J, W, Z, nên một tên như "Jenny" hay "Zoe" có được chấp nhận hay không phụ thuộc cách hiểu và cách áp dụng ở cơ quan đăng ký. Thực tế đã có nơi chấp nhận, có nơi đề nghị gia đình cân nhắc. Trường hợp có cha hoặc mẹ là người nước ngoài có quy định riêng. Gia đình muốn đặt tên kiểu này nên hỏi trước UBND xã/phường nơi định đăng ký khai sinh.
2. Không đặt bằng số, bằng ký tự không phải chữ
Một cái tên như "Nguyễn Văn 7" hay chứa ký hiệu "@", "#" không được đăng ký. Quy định này nghe hiển nhiên, nhưng đã có những trường hợp ở nhiều nước cha mẹ thử đặt tên bằng ký hiệu, như một cách gây chú ý hay phản đối.
3. Không xâm phạm quyền, lợi ích của người khác
Đây là giới hạn mở, cho phép cơ quan đăng ký từ chối những tên rõ ràng có hại, ví dụ tên mang nghĩa xúc phạm, tên có thể gây tổn hại cho chính đứa trẻ hoặc người khác. Luật không liệt kê cụ thể, nên việc áp dụng phụ thuộc vào từng trường hợp.
Tên dài bao nhiêu thì "quá dài"
Luật không có con số. Báo chí Việt Nam đã nhiều lần đưa tin về những cái tên dài sáu, bảy, tám chữ được đăng ký, thường vì gia đình muốn ghép nhiều ý nghĩa hoặc cả họ cha lẫn họ mẹ. Những cái tên ấy hợp pháp, nhưng chủ nhân có thể gặp phiền toái thật: không đủ ô trên biểu mẫu, bị cắt bớt trên thẻ, vé máy bay, hệ thống ngân hàng, dễ sai chính tả khi người khác ghi lại.
Vì vậy, hướng dẫn về hộ tịch khuyến khích cán bộ giải thích, vận động gia đình không đặt tên quá dài, khó sử dụng. Đây là lời khuyên chứ không phải lệnh cấm. Một nguyên tắc thực tế: viết thử cả họ tên lên một tờ biểu mẫu thật và lên ô tên của một trang web đặt vé, xem có vừa không.
Các nước khác kiểm soát tên chặt đến đâu
So với nhiều nước, Việt Nam thuộc nhóm khá thoáng. Vài ví dụ:
| Nước | Cách kiểm soát | Ví dụ được biết đến |
|---|---|---|
| Iceland | Ủy ban tên người (Mannanafnanefnd) duy trì danh sách tên được duyệt; tên mới phải xin phép, phù hợp ngữ pháp tiếng Iceland | Nhiều tên nước ngoài bị từ chối vì chứa chữ cái không có trong tiếng Iceland |
| Đan Mạch | Có danh sách tên được duyệt sẵn; tên ngoài danh sách phải xin xét | — |
| Thuỵ Điển | Luật tên người cho phép cơ quan thuế (nơi quản lý đăng ký dân số) từ chối tên có thể gây khó chịu hay bất lợi | Năm 1996, một cặp cha mẹ phản đối luật bằng cách đặt tên con là một chuỗi hơn 40 ký tự gồm chữ và số; tên bị từ chối |
| New Zealand | Không cho phép tên gây xúc phạm, quá dài, hoặc giống tước hiệu chính thức | Năm 2008, một thẩm phán đã cho một bé gái tạm thời thuộc quyền giám hộ của toà để đổi cái tên dài "Talula Does The Hula From Hawaii" |
| Nhật Bản | Tên phải dùng chữ trong danh sách chữ Hán được phép và hai bảng chữ kana | Năm 1993, cơ quan đăng ký từ chối tên "Akuma" (ác quỷ) mà một người cha muốn đặt cho con |
Những ví dụ này cho thấy một nguyên tắc chung giữa các nước: quyền đặt tên của cha mẹ được tôn trọng, nhưng không đứng trên lợi ích của đứa trẻ. Tên là thứ trẻ mang suốt đời mà không được hỏi ý kiến khi đặt.
Khi tên đã đặt mà muốn sửa
Nếu tên bị ghi sai so với ý cha mẹ ngay khi đăng ký (sai chính tả, sai dấu), đó là chuyện cải chính hộ tịch. Nếu tên đã đúng nhưng sau này muốn đổi, đó là chuyện thay đổi tên, chỉ được làm trong một số trường hợp luật cho phép và với người từ đủ 9 tuổi trở lên thì phải có sự đồng ý của chính người đó. Hai việc này khác nhau về bản chất và về thủ tục; chuyện đổi họ, đổi tên khi lớn lên có bài riêng trong danh mục.
Bài học rút ra rất thực tế: kiểm tra thật kỹ tờ khai và giấy khai sinh trước khi ký nhận. Một chữ sai trên giấy khai sinh sẽ đi theo sang mọi giấy tờ khác.
Góc nhìn hôm nay
- Đọc văn bản gốc: Bộ luật Dân sự 2015, phần quyền nhân thân (các điều về quyền có họ, tên; quyền thay đổi họ; quyền thay đổi tên); Luật Hộ tịch 2014. Văn bản có thể tra trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.
- Hỏi trước khi đặt tên lạ: nếu tên có chữ cái ngoài bảng chữ cái tiếng Việt hoặc rất dài, hỏi UBND xã/phường trước để tránh phải đổi phút chót.
- Thủ tục: Cổng Dịch vụ công quốc gia (dichvucong.gov.vn), ứng dụng VNeID. Quy định có thể thay đổi; thông tin trong bài tính tới 11/2026.
Câu hỏi thường gặp
Luật quy định đặt tên cho con thế nào?
Theo Bộ luật Dân sự 2015 (tính tới 11/2026), tên phải bằng tiếng Việt hoặc tiếng dân tộc khác của Việt Nam, không đặt bằng số hoặc ký tự không phải chữ, và không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác. Ngoài ra cha mẹ được tự do chọn tên.
Tên con dài tối đa bao nhiêu chữ?
Luật không quy định số chữ tối đa. Hướng dẫn hộ tịch khuyến nghị không đặt tên quá dài, khó sử dụng. Tên quá dài có thể bị cắt trên thẻ, vé, hệ thống ngân hàng.
Có được đặt tên con bằng tiếng Anh không?
Luật yêu cầu tên bằng tiếng Việt hoặc tiếng dân tộc khác của Việt Nam, và bảng chữ cái tiếng Việt không có F, J, W, Z. Việc chấp nhận tên mượn tiếng nước ngoài có thể khác nhau trong thực tế; trường hợp có cha hoặc mẹ là người nước ngoài có quy định riêng. Nên hỏi UBND xã/phường trước.
Nước nào kiểm soát tên chặt nhất?
Iceland là ví dụ hay được nhắc: có ủy ban tên người duy trì danh sách tên được duyệt và xét tên mới. Đan Mạch cũng có danh sách tên được duyệt; Nhật Bản giới hạn chữ được dùng trong tên.
Tên trên giấy khai sinh bị sai thì sao?
Sai so với ý định khi đăng ký là trường hợp cải chính hộ tịch, khác với thay đổi tên. Thủ tục cụ thể nên hỏi UBND xã/phường hoặc tra Cổng Dịch vụ công quốc gia.
