Con chip trên thẻ căn cước (và thẻ căn cước công dân gắn chip trước đó) là một chip điện tử không tiếp xúc, lưu các thông tin in trên thẻ, ảnh khuôn mặt và dữ liệu sinh trắc, kèm chữ ký số của cơ quan cấp để chứng minh dữ liệu là thật. Chip được đọc bằng sóng NFC ở khoảng cách vài centimet, và phần lớn dữ liệu chỉ mở ra khi máy đọc có "chìa khoá" lấy từ chính tấm thẻ. Chip không có pin, không phát tín hiệu và không định vị được người cầm thẻ.
Chip nằm ở đâu và trông thế nào
Trên thẻ, phần nhìn thấy là ô kim loại nhỏ màu vàng ở mặt sau. Nhưng ô đó chỉ là phần nổi. Bên trong lớp nhựa có một cuộn ăng-ten mảnh chạy quanh mép thẻ, nối với chip. Khi thẻ được đặt sát một máy đọc NFC, từ trường của máy cấp năng lượng cho chip qua cuộn ăng-ten, chip "thức dậy" trong tích tắc, trả lời các câu hỏi của máy, rồi tắt khi rời ra.
Đây là cùng nguyên lý với thẻ xe buýt, thẻ thang máy hay thẻ ngân hàng chạm thanh toán. Khác biệt nằm ở phần mềm trên chip: chip căn cước được thiết kế theo chuẩn của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) dành cho giấy tờ đi lại đọc bằng máy, tức cùng họ với chip trong hộ chiếu điện tử.
Chip lưu những gì
Theo các thông tin công bố từ cơ quan cấp thẻ, chip lưu những nhóm dữ liệu chính sau. Chuẩn ICAO chia dữ liệu thành từng "nhóm" riêng, mỗi nhóm có mức bảo vệ khác nhau.
| Nhóm dữ liệu | Nội dung | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thông tin cơ bản | Họ tên, ngày sinh, giới tính, số định danh, quốc tịch, ngày cấp, ngày hết hạn | Trùng với phần in trên thẻ |
| Ảnh khuôn mặt | Ảnh chân dung số | Dùng để máy so với khuôn mặt người thật |
| Thông tin bổ sung | Nơi cư trú, nơi đăng ký khai sinh, tên cha mẹ… (tuỳ mẫu thẻ) | Không phải thứ gì cũng in ra ngoài |
| Dữ liệu sinh trắc | Vân tay | Được bảo vệ ở mức cao hơn, chỉ thiết bị được cấp quyền mới đọc |
| Dữ liệu bảo mật | Chữ ký số của cơ quan cấp, khoá xác thực chip | Để chứng minh chip là thật và dữ liệu chưa bị sửa |
Chip có dung lượng nhỏ, chỉ vài chục kilobyte. Nó không chứa "toàn bộ hồ sơ" của một người như nhiều lời đồn. Phần lớn thông tin khác (bảo hiểm, giấy phép lái xe, quan hệ gia đình) nằm ở cơ sở dữ liệu, được tra cứu qua hệ thống chứ không nằm trên chip.
Đọc chip bằng cách nào
Có hai bước. Bước một, máy đọc phải có chìa khoá truy cập. Với chip theo chuẩn ICAO, chìa khoá được tính ra từ một số thông tin in trên thẻ, thường là số thẻ, ngày sinh và ngày hết hạn, lấy từ vùng mã đọc bằng máy ở mặt sau hoặc từ mã QR. Ý nghĩa của bước này: phải nhìn thấy tấm thẻ mới đọc được chip. Một người đi ngang cầm máy đọc không thể "hút" dữ liệu từ thẻ trong túi người khác, vì không có chìa khoá.
Bước hai, máy đọc dữ liệu và kiểm tra chữ ký số. Mỗi gói dữ liệu trên chip có chữ ký của cơ quan cấp. Máy so chữ ký với chứng thư gốc; nếu ai đó sửa dù một ký tự, chữ ký không còn khớp. Nhiều hệ thống còn kiểm tra thêm để chắc chip không phải bản sao chép từ một chip khác.
Thiết bị đọc trong đời sống gồm: máy đọc chuyên dụng ở quầy ngân hàng, bệnh viện, cơ quan hành chính; và điện thoại có NFC chạy ứng dụng được cấp phép, như VNeID hay ứng dụng ngân hàng khi xác thực sinh trắc. Người dùng thường được yêu cầu quét mã QR hoặc chụp mặt sau thẻ trước (để lấy chìa khoá), rồi áp thẻ vào lưng điện thoại.
Mã QR khác chip thế nào
Thẻ căn cước công dân gắn chip có mã QR ở mặt trước. Mã QR là hình in, ai có camera cũng đọc được, không cần chìa khoá. Trên thẻ căn cước công dân, mã QR chứa các thông tin như số căn cước, số chứng minh nhân dân cũ, họ tên, ngày sinh, giới tính, nơi thường trú và ngày cấp.
Điều đó có hai hệ quả. Tốt: quầy giao dịch quét nhanh, không gõ sai. Cần lưu ý: một tấm ảnh chụp rõ mặt thẻ là đủ để đọc toàn bộ thông tin trong QR. Vì vậy ảnh thẻ bị lộ thì phần QR cũng lộ theo. Chip thì an toàn hơn: ảnh chụp không đọc được chip, và chip có chữ ký số nên khó làm giả hơn tấm thẻ in.
Những lời đồn về chip
"Chip để định vị người dân"
Không đúng về mặt kỹ thuật. Chip không có pin, không có ăng-ten phát xa, không có GPS. Nó chỉ hoạt động khi được đặt sát máy đọc trong khoảng vài centimet. Không có cách nào để một vệ tinh hay cột sóng "thấy" một tấm thẻ trong ví.
"Chip bị đọc trộm khi đi qua cửa hàng"
Rất khó. Như đã nói, đọc dữ liệu cần chìa khoá lấy từ mặt thẻ, và cần áp thẻ rất gần. Cửa từ chống trộm ở siêu thị không đọc dữ liệu chip căn cước.
"Bẻ cong thẻ, đặt gần nam châm làm hỏng chip"
Phần này có chút đúng: bẻ gập mạnh có thể làm đứt cuộn ăng-ten bên trong, khiến chip không đọc được dù thẻ trông còn nguyên. Nam châm thông thường thì không ảnh hưởng chip NFC. Giữ thẻ phẳng, không đục lỗ, không ép cùng vật cứng là đủ.
Khi chip không đọc được
Chip có thể "chết" vì thẻ bị gập, bị nhiệt cao, bị trầy sâu ở vùng ăng-ten. Thẻ vẫn dùng được như giấy tờ in, nhưng các giao dịch cần đọc chip (xác thực sinh trắc ở ngân hàng, kích hoạt định danh điện tử) sẽ không thực hiện được. Thử trước trên điện thoại khác hoặc máy đọc khác, vì nhiều lúc lỗi nằm ở vị trí áp thẻ hoặc điện thoại không có NFC chứ không phải chip hỏng. Nếu chắc là hỏng, việc cấp đổi thẻ hỏi tại công an xã/phường hoặc xem trên Cổng Dịch vụ công quốc gia (dichvucong.gov.vn).
Góc nhìn hôm nay: dùng chip cho an toàn
- Chỉ cho đọc chip trong ứng dụng chính thức: VNeID, ứng dụng ngân hàng tải từ kho ứng dụng chính hãng. Một ứng dụng lạ đòi "quét chip căn cước để nhận quà" là đáng ngờ.
- Chip an toàn hơn ảnh chụp: khi một nơi chấp nhận đọc chip, đó thường là cách xác minh tốt hơn gửi ảnh hai mặt thẻ.
- Giữ thẻ phẳng, để trong ngăn ví riêng, tránh gập.
- Muốn hiểu sâu hơn về chuẩn chip, có thể tìm đọc tài liệu ICAO Doc 9303 về giấy tờ đi lại đọc bằng máy, công khai trên trang của ICAO.
Câu hỏi thường gặp
Chip trên căn cước có định vị được không?
Không. Chip không có pin, không có GPS và chỉ hoạt động khi đặt sát máy đọc trong vài centimet. Nó không phát tín hiệu và không thể dùng để theo dõi vị trí người mang thẻ.
Chip căn cước lưu những thông tin gì?
Chip lưu thông tin cơ bản in trên thẻ, ảnh khuôn mặt, một số thông tin bổ sung và dữ liệu sinh trắc như vân tay, kèm chữ ký số của cơ quan cấp. Dung lượng chỉ vài chục kilobyte, không chứa toàn bộ hồ sơ cá nhân.
Điện thoại nào đọc được chip căn cước?
Điện thoại có NFC và ứng dụng được cấp phép như VNeID hoặc ứng dụng ngân hàng. Ứng dụng thường yêu cầu quét QR hoặc mặt sau thẻ trước để lấy chìa khoá, rồi áp thẻ vào lưng máy.
Mã QR trên căn cước chứa gì?
Trên thẻ căn cước công dân gắn chip, mã QR chứa số căn cước, số chứng minh nhân dân cũ, họ tên, ngày sinh, giới tính, nơi thường trú và ngày cấp. Ai có camera cũng đọc được, nên ảnh chụp rõ mặt thẻ đồng nghĩa với lộ các thông tin này.
Thẻ căn cước bị gập có hỏng chip không?
Có thể. Gập mạnh dễ làm đứt cuộn ăng-ten trong thẻ, khiến chip không đọc được dù bề ngoài còn nguyên. Nam châm thông thường thì không ảnh hưởng đến chip.
