Ở Việt Nam chưa có thống kê chính thức nào công bố tên phổ biến nhất theo năm sinh, nên mọi bảng "top tên" đều là cảm nhận. Quan sát chung qua danh sách học sinh, danh sách thi và báo chí cho thấy một xu hướng khá rõ: thế hệ ông bà thường có tên một chữ kèm Văn, Thị; thế hệ cha mẹ quen với những tên như Hùng, Dũng, Tuấn, Hương, Trang, Linh; còn trẻ em sinh gần đây hay mang tên gọi hai chữ như Minh Anh, Gia Bảo, Bảo Ngọc, Khánh Linh, Gia Huy, An Nhiên. Tên người, cũng như quần áo, có mốt.
Vì sao không có bảng xếp hạng chính thức
Nhiều nước công bố danh sách tên phổ biến hằng năm từ dữ liệu khai sinh. Cơ quan An sinh Xã hội Mỹ (Social Security Administration) có dữ liệu tên trẻ sơ sinh từ năm 1880; Cơ quan Thống kê Quốc gia Anh (ONS) công bố tên trẻ sơ sinh ở Anh và xứ Wales hằng năm. Nhờ vậy, ở những nước này người ta biết chính xác tên nào lên, tên nào xuống.
Ở Việt Nam, dữ liệu hộ tịch và cơ sở dữ liệu dân cư về nguyên tắc đủ để làm điều tương tự, nhưng đến nay chưa thấy công bố bảng thống kê tên theo năm sinh. Những bài báo, video "tên phổ biến nhất năm…" thường dựa vào khảo sát nhỏ, danh sách một trường, hay dữ liệu của một ứng dụng, nên chỉ cho biết một lát cắt.
Vì vậy, bài này mô tả xu hướng dưới dạng quan sát chung, không đưa con số phần trăm hay thứ hạng.
Ba lớp tên qua ba thế hệ (quan sát chung)
| Thế hệ | Đặc điểm thường thấy | Ví dụ hay gặp |
|---|---|---|
| Ông bà | Tên một chữ, nhiều tên đệm Văn, Thị; tên giản dị, có khi là tên tục được giữ lại | Nguyễn Văn Hai, Trần Thị Lan, Lê Văn Bình, Phạm Thị Tý |
| Cha mẹ | Vẫn chủ yếu tên một chữ; Văn, Thị bắt đầu nhường chỗ cho những tên đệm khác | Hùng, Dũng, Tuấn, Hải, Nam; Hương, Trang, Linh, Hằng, Hà |
| Trẻ em hiện nay | Tên gọi hai chữ, đệm mang nghĩa riêng, nhiều tên trung tính về giới | Minh Anh, Gia Bảo, Bảo Ngọc, Khánh Linh, Gia Huy, Minh Khôi, An Nhiên, Bảo An |
Ranh giới giữa các thế hệ không sắc nét, và xu hướng ở thành phố thường đi trước nông thôn. Nhiều gia đình vẫn đặt tên theo nếp riêng của dòng họ, không theo mốt.
Hiện tượng "lớp có ba bạn Minh Anh"
Giáo viên ở nhiều trường kể chuyện trong một lớp có vài học sinh cùng tên Minh Anh hay Gia Bảo, phải thêm chữ cái phân biệt (Minh Anh A, Minh Anh B) hoặc gọi kèm họ. Báo chí cũng từng có nhiều bài về những cái tên "đụng hàng" như vậy. Đây là dấu hiệu dễ thấy nhất của một tên đang vào mốt.
Điều thú vị: chính những tên trùng nhiều nhất lại thường là tên cha mẹ chọn vì nghĩ nó "đẹp mà không phổ biến". Lý do là thị hiếu lan theo cùng một kênh: cùng nghe một số tên của người nổi tiếng, cùng đọc những danh sách gợi ý trên mạng, cùng hỏi ý kiến trong các nhóm cha mẹ.
Tên đi theo mốt như thế nào
Nhà xã hội học Mỹ Stanley Lieberson, trong cuốn A Matter of Taste (2000), phân tích dữ liệu tên ở Mỹ và chỉ ra rằng tên người thay đổi theo cơ chế giống thời trang. Phần lớn không do một sự kiện lớn nào quyết định, mà do thị hiếu chuyển dịch dần: một tên nghe "mới", được vài gia đình chọn, rồi lan ra; khi đã quá phổ biến, nó bắt đầu nghe "cũ" và lùi dần.
Một nghiên cứu năm 2009 của Jonah Berger và Gaël Le Mens trên dữ liệu tên ở Mỹ và Pháp cho thấy: những tên tăng nhanh thì cũng thường giảm nhanh. Cái tên nổi lên đột ngột dễ bị gắn với "một thời", và thế hệ cha mẹ sau đó tránh nó.
Áp vào Việt Nam, có thể đoán (chưa có số liệu để kiểm) rằng những tên hai chữ đang rất phổ biến hiện nay rồi cũng sẽ nhường chỗ cho một kiểu tên khác. Mỗi thế hệ cha mẹ muốn con có tên "khác thế hệ mình".
Những yếu tố đẩy một cái tên lên
- Âm thanh dễ nghe và trung tính: "Anh", "An", "Linh" hợp với cả trai lẫn gái, ghép được với nhiều chữ đệm, nên xuất hiện ở rất nhiều tên.
- Nghĩa tích cực, dễ giải thích: Bảo (quý báu), An (bình an), Minh (sáng), Khang (khoẻ) là những chữ ai cũng hiểu.
- Người nổi tiếng và nhân vật phim, truyện: tên nhân vật được yêu thích có thể lan sang tên trẻ em, ở Việt Nam cũng như ở nước ngoài.
- Danh sách gợi ý trên mạng: khi hàng nghìn cha mẹ cùng đọc một danh sách "tên hay cho bé trai", những tên đứng đầu danh sách có lợi thế lớn.
- Thay đổi về tên đệm: khi Văn, Thị nhường chỗ cho chữ đệm có nghĩa, tên gọi hai chữ thành chuẩn mới.
Có nên tránh tên quá phổ biến không
Không có câu trả lời đúng sai. Một tên phổ biến có ưu điểm: dễ đọc, dễ viết, ai cũng hiểu nghĩa. Nhược điểm là dễ trùng trong lớp, trong công ty, trên mạng xã hội. Với cha mẹ muốn tránh trùng, có thể:
- giữ chữ mình thích nhưng đổi chữ đệm (thay vì Minh Anh, có thể là Tuệ Anh, Hà Anh);
- hỏi giáo viên mầm non, tiểu học quanh nhà xem những tên nào đang gặp nhiều;
- tìm tên trong ca dao, thơ văn, kỷ niệm gia đình thay vì danh sách gợi ý.
Còn nếu cha mẹ thật sự yêu một cái tên phổ biến, đó vẫn là lý do đủ để chọn. Trùng tên với vài bạn cùng lớp không làm con kém đặc biệt với gia đình mình.
Góc nhìn hôm nay: tự quan sát xu hướng
- So danh sách học sinh của ông bà, cha mẹ (sổ học bạ cũ, ảnh tốt nghiệp) với danh sách lớp của con: một cách thú vị để tự thấy tên đổi qua các thế hệ.
- Xem dữ liệu nước ngoài: trang tên trẻ sơ sinh của Cơ quan An sinh Xã hội Mỹ cho phép xem lịch sử một tên từ năm 1880, giúp hiểu cơ chế lên xuống của mốt tên.
- Đọc thêm: A Matter of Taste của Stanley Lieberson (tiếng Anh); Họ và tên người Việt Nam của Lê Trung Hoa.
Câu hỏi thường gặp
Tên phổ biến nhất Việt Nam hiện nay là gì?
Chưa có thống kê chính thức công bố. Theo quan sát chung qua danh sách học sinh và báo chí, những tên hai chữ như Minh Anh, Gia Bảo, Bảo Ngọc, Khánh Linh, Gia Huy, Minh Khôi xuất hiện nhiều ở trẻ em sinh gần đây.
Vì sao nhiều trẻ trùng tên Minh Anh?
Minh Anh có nghĩa đẹp, đọc êm và dùng được cho cả bé trai lẫn bé gái. Thị hiếu lan qua cùng những kênh như danh sách gợi ý trên mạng, nhóm cha mẹ, nên nhiều gia đình chọn cùng một tên dù nghĩ là ít trùng.
Tên của thế hệ trước khác bây giờ thế nào?
Thế hệ ông bà thường có tên một chữ kèm tên đệm Văn, Thị. Thế hệ cha mẹ vẫn chủ yếu là tên một chữ. Trẻ em hiện nay hay có tên gọi hai chữ với chữ đệm mang nghĩa riêng.
Tên người có đi theo mốt không?
Có. Nghiên cứu của Stanley Lieberson và nhiều nhà khoa học khác trên dữ liệu ở Mỹ, Pháp cho thấy tên lên xuống theo cơ chế giống thời trang, và tên tăng nhanh thường cũng giảm nhanh.
Có nên đặt tên con thật hiếm để tránh trùng?
Tuỳ gia đình. Tên hiếm giúp ít trùng nhưng có thể khó đọc, khó viết với người khác. Tên phổ biến dễ dùng nhưng dễ trùng. Quan trọng là cha mẹ yêu cái tên ấy và có lý do để kể cho con.
