Thẻ căn cước cho trẻ dưới 14 tuổi không bắt buộc: Luật Căn cước 2023 cho phép cấp "theo nhu cầu" của cha mẹ hoặc người giám hộ, còn từ đủ 14 tuổi mới là nghĩa vụ (tính tới 11/2026). Trẻ đã có số định danh từ khi khai sinh, nên không có thẻ vẫn không "mất danh tính". Làm thẻ sớm chủ yếu hữu ích khi gia đình thường xuyên cần chứng minh danh tính của con, ví dụ đi máy bay, khám chữa bệnh, giao dịch có yêu cầu giấy tờ có ảnh.
Luật nói gì về trẻ dưới 14 tuổi
Luật Căn cước công dân 2014 chỉ cấp thẻ cho người từ đủ 14 tuổi. Luật Căn cước 2023, có hiệu lực từ 01/7/2024, hạ ngưỡng xuống: công dân Việt Nam dưới 14 tuổi được cấp thẻ căn cước nếu có nhu cầu. Luật phân biệt hai nhóm:
| Nhóm tuổi | Thu nhận thông tin | Cách đề nghị cấp |
|---|---|---|
| Dưới 6 tuổi | Không thu nhận sinh trắc học (ảnh, vân tay, mống mắt) | Cha mẹ hoặc người giám hộ đề nghị, chủ yếu qua dịch vụ công trực tuyến |
| Từ đủ 6 đến dưới 14 tuổi | Thu nhận ảnh khuôn mặt, vân tay, mống mắt | Trẻ cùng cha mẹ hoặc người giám hộ đến cơ quan cấp thẻ |
| Từ đủ 14 tuổi | Thu nhận đầy đủ | Bắt buộc làm thẻ |
Thẻ của trẻ cấp trước 14 tuổi sẽ được cấp đổi khi trẻ đủ 14 tuổi, vì khuôn mặt thay đổi nhiều. Đây là logic chung của mốc đổi thẻ 14, 25, 40, 60 tuổi. Hồ sơ, lệ phí, nơi nộp cụ thể bài này không liệt kê; xem trên Cổng Dịch vụ công quốc gia (dichvucong.gov.vn), ứng dụng VNeID hoặc hỏi công an xã/phường.
Vì sao không thu vân tay trẻ dưới 6 tuổi
Lý do kỹ thuật rất cụ thể: vân tay trẻ nhỏ chưa ổn định để máy nhận dạng tốt. Đường vân đã hình thành từ trong bụng mẹ và về hình dạng không đổi suốt đời, nhưng ngón tay trẻ nhỏ rất bé, vân mảnh và sát nhau, da mềm, khiến máy quét khó lấy mẫu đủ rõ. Ngón tay lớn lên làm khoảng cách giữa các đường vân giãn ra, nên mẫu lấy lúc ba tuổi có thể khó khớp với lần quét lúc mười tuổi.
Khuôn mặt cũng thế: từ sơ sinh đến sáu tuổi, gương mặt trẻ thay đổi rất nhanh. Ảnh lấy lúc hai tuổi gần như không dùng được để nhận dạng lúc năm tuổi. Vì vậy thẻ của trẻ dưới 6 tuổi có giá trị chủ yếu như một giấy tờ ghi thông tin, còn nhận dạng bằng mắt dựa vào người đi cùng là cha mẹ.
Những tình huống thẻ của con có ích
- Đi máy bay, tàu, xe khách: các hãng có quy định giấy tờ riêng cho trẻ em; thẻ có ảnh là một giấy tờ gọn hơn giấy khai sinh. Quy định cụ thể nên kiểm tra trên trang của hãng vận chuyển trước mỗi chuyến.
- Khám chữa bệnh: thẻ căn cước gắn chip của trẻ có thể dùng để tra cứu thông tin bảo hiểm y tế ở nơi đã kết nối.
- Thủ tục hành chính, học đường: một số giao dịch cần giấy tờ có ảnh của trẻ.
- Gia đình hay di chuyển: mang một tấm thẻ nhỏ thay vì giấy khai sinh dễ rách, dễ ướt.
Ngược lại, nếu con ít đi xa, ít giao dịch, việc không làm thẻ sớm cũng không gây thiệt thòi gì: số định danh của con đã có từ khi khai sinh, và giấy khai sinh vẫn là giấy tờ hợp lệ.
Cân nhắc: lợi ích và điều cần giữ
| Làm thẻ sớm | Chưa làm thẻ |
|---|---|
| Có giấy tờ có ảnh, gọn, bền | Dùng giấy khai sinh hoặc giấy tờ khác khi cần |
| Quen thủ tục, dễ dùng dịch vụ đã liên thông | Không phải đưa trẻ đi lấy sinh trắc khi chưa cần |
| Phải giữ thêm một giấy tờ quan trọng, nguy cơ mất | Ít giấy tờ phải quản lý |
| Phải đổi thẻ khi đủ 14 tuổi | Làm thẻ một lần khi đủ 14 tuổi |
Không có lựa chọn đúng cho mọi nhà. Câu hỏi đơn giản để tự quyết: "Trong năm tới, con có cần chứng minh danh tính bằng giấy tờ có ảnh bao nhiêu lần?" Nhiều lần thì làm; hiếm khi thì có thể chờ.
Chuẩn bị cho con trước buổi lấy sinh trắc
Với trẻ từ 6 tuổi, buổi làm thẻ có quét vân tay, chụp ảnh và chụp mống mắt. Với người lớn đó là việc vài phút; với một đứa trẻ, máy móc lạ và hàng người đông có thể làm con sợ. Vài cách giúp con thoải mái:
- Kể trước cho con nghe: "Mình sẽ đặt ngón tay lên một tấm kính sáng, nhìn vào một cái máy có đèn, không đau gì cả."
- Chọn giờ con không đói, không buồn ngủ, và mang theo nước, một món đồ chơi nhỏ để chờ.
- Rửa tay sạch, lau khô: tay dính bẩn hay quá ướt khiến máy khó lấy mẫu, phải làm lại nhiều lần.
- Để con tự làm khi cán bộ hướng dẫn, cha mẹ đứng bên cạnh trấn an; đừng ép tay con xuống máy.
Tài khoản định danh của trẻ
Ngoài thẻ, trẻ cũng có thể có căn cước điện tử. Theo các quy định về định danh điện tử hiện hành, thông tin của người dưới 14 tuổi được gắn với tài khoản định danh điện tử của cha mẹ hoặc người giám hộ; trẻ không tự quản lý tài khoản riêng như người lớn. Điều này hợp lý: một đứa trẻ tám tuổi không nên tự cầm chìa khoá danh tính của mình trên điện thoại. Cách hiển thị và dùng thông tin của con trong VNeID xem trong mục hướng dẫn của ứng dụng.
Giữ thẻ của con thế nào cho an toàn
- Cha mẹ giữ thẻ, không để con mang đến lớp hằng ngày hay đeo cổ. Trẻ nhỏ dễ đánh rơi, dễ đưa cho bạn xem.
- Không chụp thẻ của con đăng lên mạng để "khoe con có căn cước". Thông tin của trẻ bị lộ có thể bị dùng nhiều năm sau, khi trẻ lớn lên, mà không ai để ý. Chuyện đăng ảnh con lên mạng nói chung là đề tài được bàn kỹ ở một trang khác trong hệ.
- Dạy con một câu đơn giản: "Ai hỏi số giấy tờ, ảnh thẻ, con nói hỏi bố mẹ." Câu ấy đủ dùng cho tới tuổi teen.
- Khi đủ 14 tuổi, lúc con làm thẻ bắt buộc, là dịp tốt để nói chuyện với con về giữ thông tin cá nhân: thẻ là của con, trách nhiệm cũng bắt đầu từ đó.
Góc nhìn hôm nay: hỏi ở đâu
Quy định về thẻ căn cước cho trẻ còn mới, cách triển khai có thể khác nhau giữa các địa phương và thay đổi theo thời gian. Trước khi đưa con đi làm thẻ, hãy xem thông tin trên Cổng Dịch vụ công quốc gia (dichvucong.gov.vn), ứng dụng VNeID hoặc hỏi công an xã/phường nơi cư trú. Bài này chỉ giúp hiểu luật nói gì và cân nhắc có nên làm, không thay cho hướng dẫn thủ tục.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ dưới 14 tuổi có bắt buộc làm căn cước không?
Không. Theo Luật Căn cước 2023, trẻ dưới 14 tuổi được cấp thẻ theo nhu cầu của cha mẹ hoặc người giám hộ. Từ đủ 14 tuổi việc làm thẻ mới là bắt buộc (tính tới 11/2026).
Trẻ dưới 6 tuổi làm căn cước có phải lấy vân tay không?
Không. Với trẻ dưới 6 tuổi, cơ quan cấp thẻ không thu nhận thông tin sinh trắc học như ảnh, vân tay, mống mắt. Từ đủ 6 tuổi mới thu nhận các thông tin này.
Thẻ căn cước của trẻ có phải đổi khi lớn không?
Có. Thẻ cấp cho trẻ dưới 14 tuổi sẽ được cấp đổi khi trẻ đủ 14 tuổi, vì khuôn mặt thay đổi nhiều theo tuổi. Sau đó thẻ tiếp tục đổi ở các mốc 25, 40 và 60 tuổi.
Trẻ chưa có thẻ căn cước thì có số định danh chưa?
Có. Trẻ được cấp số định danh cá nhân ngay khi đăng ký khai sinh. Số này ghi trên giấy khai sinh và sẽ là số in trên thẻ căn cước sau này.
Có nên cho con tự giữ thẻ căn cước không?
Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên giữ thẻ và chỉ mang theo khi cần. Trẻ dễ làm rơi hoặc đưa thẻ cho người khác xem, và thông tin bị lộ từ nhỏ có thể bị lợi dụng nhiều năm sau.
