Perkin Warbeck là người đàn ông trẻ gốc Tournai (vùng Flanders, nay thuộc Bỉ) xuất hiện ở Ireland năm 1491 và tự xưng là Richard, Công tước xứ York, một trong hai "hoàng tử trong tháp" đã biến mất ở London năm 1483. Suốt sáu năm, anh ta được vua Pháp, Hoàng đế La Mã Thần thánh và vua Scotland tiếp đón như một hoàng tử, đe doạ ngai vàng của vua Henry VII nước Anh. Bị bắt năm 1497, anh thú nhận thân phận thật và bị xử tử năm 1499. Trước Warbeck vài năm còn có Lambert Simnel, cậu bé được dựng lên làm "Bá tước Warwick".
Hai hoàng tử biến mất trong Tháp London
Năm 1483, vua Edward IV mất đột ngột. Con trai ông, cậu bé 12 tuổi Edward V, đáng lẽ lên ngôi. Người chú là Richard, Công tước xứ Gloucester, làm nhiếp chính, đưa Edward V và em trai Richard (9 tuổi), Công tước xứ York, vào ở Tháp London, khi đó vừa là cung điện vừa là pháo đài. Không lâu sau, hai cậu bé bị tuyên bố là con ngoài giá thú vì cuộc hôn nhân của cha mẹ bị coi là không hợp lệ. Người chú lên ngôi, tức vua Richard III.
Từ mùa hè năm 1483, hai hoàng tử không còn được nhìn thấy nữa. Số phận của họ là một trong những bí ẩn lớn nhất sử Anh. Năm 1674, công nhân tìm thấy xương hai đứa trẻ dưới một cầu thang trong Tháp; số xương này được đưa vào một chiếc bình ở Tu viện Westminster. Chưa có xét nghiệm hiện đại nào xác định đó là ai.
Năm 1485, Henry Tudor đánh bại Richard III ở trận Bosworth, lên ngôi là Henry VII, cưới Elizabeth xứ York, chị của hai hoàng tử. Nhưng ngai vàng của ông chưa yên: chừng nào chưa ai chắc hai hoàng tử đã chết, chừng đó còn chỗ cho người xưng danh.
Lambert Simnel: "bá tước" mười tuổi
Người xưng danh đầu tiên là Lambert Simnel, một cậu bé khoảng mười tuổi xuất thân bình thường. Một linh mục ở Oxford dạy cậu cử chỉ quý tộc, rồi đưa ra như Edward, Bá tước Warwick, cháu của Edward IV, người có quyền thừa kế. Điểm vô lý là Bá tước Warwick thật vẫn đang bị Henry VII giam trong Tháp London.
Năm 1487, phe York ở Ireland đội vương miện cho Simnel ở Dublin. Quân ủng hộ cậu đổ bộ vào Anh và thua ở trận Stoke tháng 6 năm 1487. Henry VII không giết cậu bé, coi cậu chỉ là con rối, cho vào làm việc trong bếp hoàng cung, về sau làm người nuôi chim ưng săn. Simnel sống đến khoảng năm 1525.
Perkin Warbeck: người xưng là hoàng tử Richard
Năm 1491, ở Cork (Ireland), một chàng trai khoảng mười bảy tuổi trong trang phục lụa của một thương nhân được người địa phương cho là người nhà hoàng tộc. Anh nhận mình là Richard, Công tước xứ York, nói rằng mình được tha chết khi anh trai bị giết, rồi trốn ra nước ngoài.
Những người đứng sau
| Nhân vật | Vai trò |
|---|---|
| Margaret xứ York, Nữ công tước xứ Burgundy | Cô ruột của hai hoàng tử, công nhận Warbeck là cháu, đỡ đầu và tài trợ |
| Vua Charles VIII của Pháp | Tiếp đón Warbeck một thời gian khi Pháp đang căng thẳng với Anh |
| Maximilian I (Hoàng đế La Mã Thần thánh) | Công nhận anh là "vua Richard IV" trong một thời gian |
| Vua James IV của Scotland | Đón tiếp long trọng năm 1495, gả một người họ hàng là Lady Catherine Gordon cho anh |
Với các vương triều châu Âu, Warbeck là quân bài ngoại giao tiện lợi để gây sức ép lên Henry VII. Nhiều người có lẽ không thật sự tin, nhưng việc tin hay không không quan trọng bằng việc anh ta hữu dụng.
Những lần đổ bộ thất bại
- 1495: đổ bộ ở Deal (Kent), quân của anh bị đánh tan trước khi anh lên bờ.
- 1496: cùng quân Scotland tiến vào miền bắc nước Anh, không được dân địa phương hưởng ứng, rút về.
- 1497: đổ bộ ở Cornwall, nơi vừa có cuộc nổi dậy chống thuế. Anh tập hợp được vài nghìn người, vây Exeter không thành, rồi bỏ trốn và bị bắt.
Vì sao thời ấy khó kiểm chứng một hoàng tử
Hoàng tử Richard biến mất khi mới chín tuổi. Tám năm sau, một chàng trai mười bảy tuổi đứng trước mặt người xem, và không ai có cách nào so sánh đáng tin: không có chân dung chính xác của cậu bé, không có dấu vết cơ thể được ghi lại, không có giấy tờ. Những người có thể nhận ra hoàng tử, như các chị của cậu, trong đó có chính hoàng hậu của Henry VII, không bao giờ được đưa ra đối chất công khai với Warbeck.
Thứ còn lại để "chứng minh" là phong thái, hiểu biết về triều đình và lời công nhận của những người có địa vị. Warbeck được dạy cử chỉ, cách nói, những chi tiết về gia đình hoàng gia York trong nhiều năm ở triều đình Burgundy. Lời công nhận của Margaret xứ York, người cô ruột, có sức nặng hơn mọi bằng chứng khác, dù chính bà cũng có lý do chính trị rõ ràng để muốn lật đổ nhà Tudor.
Lời thú nhận và kết cục
Sau khi bị bắt, Warbeck viết bản thú nhận: anh là con một viên chức ở Tournai, tên cha mẹ, tên ông bà, những nơi đã sống, cách anh học tiếng Anh khi làm việc cho thương nhân. Bản thú nhận này được công bố rộng rãi. Ban đầu Henry VII cho anh sống trong triều dưới sự canh giữ. Năm 1498 anh trốn, bị bắt lại, giam trong Tháp London. Năm 1499, sau khi bị cáo buộc liên quan tới một âm mưu vượt ngục cùng Bá tước Warwick thật, anh bị xử tử ở Tyburn. Bá tước Warwick cũng bị xử tử cùng tháng.
Vợ anh, Lady Catherine Gordon, được đối xử tử tế, ở lại triều đình Anh và tái giá nhiều lần.
Có khả năng Warbeck thật là hoàng tử không
Hầu hết sử gia cho rằng Warbeck là kẻ mạo danh. Những căn cứ chính: bản thú nhận chi tiết và khớp với hồ sơ ở Tournai; các thư từ của gia đình anh ở Flanders; việc những người biết hoàng tử Richard không đứng ra xác nhận một cách đáng tin.
Một số ít nhà nghiên cứu nêu câu hỏi ngược lại: bản thú nhận được viết khi bị giam, dưới quyền Henry VII; Margaret xứ York có lẽ không dễ bị lừa về cháu ruột; một số người đương thời nói anh giống Edward IV. Đây là ý kiến thiểu số, nhưng nó tồn tại vì bản thân số phận hai hoàng tử chưa bao giờ được làm sáng tỏ.
Góc nhìn hôm nay: một danh tính chính trị
Khác với Martin Guerre hay Tichborne Claimant giả danh vì gia sản, Perkin Warbeck là sản phẩm của chính trị. Những người đứng sau cần một "hoàng tử Richard", và anh là người phù hợp. Đây là kiểu giả danh lặp lại ở nhiều nước: sau mỗi cái chết không rõ ràng của người kế vị, sẽ có người xưng danh. Hơn một thế kỷ sau, nước Nga cũng có những "Dmitry giả".
Ngày nay khách có thể tham quan Tháp London, nơi có phòng trưng bày về hai hoàng tử. Ai muốn đọc thêm nên tìm sách về "các hoàng tử trong tháp" và cuốn tiểu sử Perkin Warbeck của sử gia Ann Wroe. Nhà văn Mary Shelley, tác giả Frankenstein, từng viết tiểu thuyết The Fortunes of Perkin Warbeck (1830), kể theo giả thiết anh đúng là hoàng tử; đó là hư cấu, đọc để biết huyền thoại sống lâu thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Perkin Warbeck là ai?
Perkin Warbeck là người gốc Tournai, vùng Flanders, xuất hiện năm 1491 và tự xưng là Richard, Công tước xứ York, em trai của vua Edward V. Anh được nhiều triều đình châu Âu ủng hộ để chống Henry VII, bị bắt năm 1497 và bị xử tử năm 1499.
Hai hoàng tử trong tháp là ai?
Đó là Edward V và em trai Richard, Công tước xứ York, con của vua Edward IV. Họ được đưa vào Tháp London năm 1483 và từ đó không còn xuất hiện. Số phận của họ vẫn chưa được làm sáng tỏ.
Lambert Simnel khác Perkin Warbeck thế nào?
Lambert Simnel được dựng lên năm 1487 như Bá tước Warwick, khi đó còn là một cậu bé và được Henry VII tha chết. Perkin Warbeck xưng là hoàng tử Richard, hoạt động suốt nhiều năm 1491–1497 và cuối cùng bị xử tử.
Perkin Warbeck có thể là hoàng tử thật không?
Đa số sử gia cho rằng không, dựa trên bản thú nhận chi tiết và tư liệu ở Tournai. Một số ít người nghi ngờ vì bản thú nhận được viết khi bị giam, nhưng đây là ý kiến thiểu số.
