Frank Abagnale là người Mỹ sinh năm 1948, nổi tiếng nhờ cuốn tự truyện Catch Me If You Can (1980) và bộ phim cùng tên của Steven Spielberg (2002). Theo lời ông kể, trong khoảng tuổi 15 đến 21, ông giả làm phi công hãng Pan Am, bác sĩ, luật sư, giảng viên đại học, và lừa hàng triệu đô la bằng séc giả. Ông từng thật sự bị bắt và ngồi tù vì gian lận séc. Nhưng nhiều chi tiết nổi tiếng nhất trong câu chuyện đã bị các nhà nghiên cứu nghi ngờ, rõ nhất là trong cuốn sách năm 2020 của Alan C. Logan. Điều trớ trêu: câu chuyện về một kẻ giả danh có thể chính là một màn giả danh nữa.
Câu chuyện theo lời Abagnale
Cuốn Catch Me If You Can được Abagnale viết cùng nhà báo Stan Redding, xuất bản năm 1980. Những điểm chính của câu chuyện:
- Bỏ nhà đi từ tuổi thiếu niên sau khi cha mẹ ly hôn.
- Giả làm phi công phụ của hãng Pan Am, đi nhờ hàng trăm chuyến bay miễn phí, đi khắp thế giới.
- Giả làm bác sĩ nhi khoa giám sát ở một bệnh viện tại bang Georgia trong gần một năm.
- Làm giả bằng luật, thi đỗ kỳ thi luật sư ở bang Louisiana và làm việc cho văn phòng tổng chưởng lý bang.
- Dạy một học kỳ ở trường đại học với tư cách giảng viên xã hội học.
- Rút tiền bằng séc giả, tổng cộng khoảng 2,5 triệu đô la.
- Bị bắt ở Pháp năm 1969, ngồi tù ở Pháp, Thuỵ Điển rồi Mỹ; được thả sớm với điều kiện giúp FBI chống gian lận.
Sau đó ông trở thành chuyên gia tư vấn chống gian lận, giảng bài cho các cơ quan và doanh nghiệp, đi nói chuyện khắp nơi. Câu chuyện được dựng thành phim năm 2002 với Leonardo DiCaprio đóng vai Abagnale, Tom Hanks đóng vai đặc vụ FBI truy đuổi ông, và về sau thành nhạc kịch Broadway.
Những tiếng nói nghi ngờ đầu tiên
Ngay từ cuối thập niên 1970, khi Abagnale đi nói chuyện về quá khứ, đã có nhà báo thử kiểm chứng. Một phóng viên tờ San Francisco Chronicle năm 1978 liên hệ các ngân hàng, hãng hàng không, trường học mà ông kể tên, và không tìm được xác nhận cho nhiều chi tiết. Nhưng những bài báo ấy không lan rộng. Cuốn sách và về sau là bộ phim đã định hình câu chuyện trong trí nhớ công chúng.
Cuốn sách của Alan C. Logan năm 2020
Năm 2020, nhà nghiên cứu Alan C. Logan xuất bản The Greatest Hoax on Earth: Catching Truth, While We Can. Logan dựa vào hồ sơ toà án, hồ sơ trại giam, báo chí địa phương những năm 1960 và lời kể của những người từng gặp Abagnale. Kết luận chính của Logan:
| Điều Abagnale kể | Điều Logan tìm thấy |
|---|---|
| Nhiều năm tung hoành khắp thế giới trong vai phi công | Hồ sơ cho thấy trong một phần đáng kể quãng thời gian ấy, ông đang bị giam ở các cơ sở cải huấn tại Mỹ |
| Làm bác sĩ, luật sư, giảng viên trong thời gian dài | Không tìm được tư liệu xác nhận từ các cơ quan liên quan |
| Gian lận hàng triệu đô la | Các vụ có hồ sơ thật là những vụ lừa đảo quy mô nhỏ hơn nhiều |
| Được FBI mời hợp tác sau khi ra tù | Mức độ và hoàn cảnh hợp tác với FBI cũng bị đặt câu hỏi so với cách sách và phim mô tả |
Cần nói rõ: đây là kết quả nghiên cứu của Logan và một số nhà báo khác, dựa trên hồ sơ họ tiếp cận được. Abagnale chưa bao giờ bị toà án kết luận về chuyện nói dối trong sách. Bản thân ông, trong một số tuyên bố, đã thừa nhận rằng người cùng viết sách đã thêm thắt kịch tính cho một số đoạn và rằng mình từng kể phóng đại khi còn trẻ.
Phần nào chắc chắn có thật
Không phải mọi thứ đều bị nghi ngờ. Các nguồn đều đồng ý một số điều:
- Abagnale thời trẻ đã thật sự phạm tội gian lận, dùng séc không có tiền và giả danh.
- Ông thật sự từng bị bắt và ngồi tù.
- Về sau ông thật sự trở thành diễn giả và nhà tư vấn về gian lận, giảng bài ở nhiều nơi.
Điều bị nghi ngờ là quy mô và độ ly kỳ: số chuyến bay, số tiền, độ dài thời gian giả làm bác sĩ, luật sư, và mức độ "thiên tài" trong câu chuyện.
Vì sao câu chuyện được tin suốt bốn mươi năm
- Không ai đi kiểm chứng tự truyện. Nhà xuất bản, đài truyền hình, hãng phim đều coi lời kể là đủ.
- Câu chuyện quá hay. Một cậu bé thông minh qua mặt cả hệ thống, rồi quay về phục vụ công lý: kịch bản hoàn hảo.
- Uy tín tự củng cố. Càng được mời giảng bài, được làm phim, câu chuyện càng có vẻ "đã được xác nhận".
- Các bên liên quan ít lên tiếng. Ngân hàng, hãng hàng không không có lý do để công khai tranh cãi với một câu chuyện vài chục năm trước.
Đây chính là cơ chế mà mọi kẻ giả danh đều dựa vào: một khi danh tính được nhiều người lặp lại, nó trở thành "sự thật" mà không ai cần kiểm tra nữa.
So với những vụ giả danh lịch sử khác
Martin Guerre giả, Tichborne Claimant, Perkin Warbeck đều cố gắng trở thành một người cụ thể để hưởng gia sản hay ngôi vị. Abagnale, theo lời kể của chính ông, lần lượt mặc nhiều vai nghề nghiệp, không nhắm vào danh tính một người nào. Điểm đặc biệt hơn: lớp giả danh cuối cùng có lẽ không nằm ở sân bay hay bệnh viện, mà nằm ở chính trang sách tự truyện, nơi một người kể về cuộc đời mình theo cách mình muốn được nhớ đến.
Góc nhìn hôm nay: đọc tự truyện như thế nào
Bài học thực tế từ câu chuyện Abagnale không nằm ở các mẹo lừa, mà ở cách đọc:
- Tự truyện là lời kể một phía. "Dựa trên câu chuyện có thật" ở đầu phim không có nghĩa từng chi tiết đều có thật.
- Câu chuyện càng ly kỳ, càng nên hỏi: ai đã kiểm chứng, bằng hồ sơ nào?
- Uy tín được lặp lại nhiều lần không thay được bằng chứng.
Ai muốn tự đánh giá có thể xem phim năm 2002 như một tác phẩm giải trí, đọc tự truyện năm 1980, rồi đọc cuốn của Alan C. Logan để thấy hai phiên bản của cùng một cuộc đời. Còn nếu quan tâm tới các thủ đoạn lừa đảo bằng giả danh thời nay, nên tìm đọc ở những nguồn chuyên về phòng chống lừa đảo của ngân hàng và cơ quan công an.
Câu hỏi thường gặp
Catch Me If You Can có phải chuyện thật không?
Phim dựa trên tự truyện của Frank Abagnale, người thật sự từng phạm tội gian lận séc và ngồi tù. Tuy nhiên nhiều chi tiết nổi tiếng như giả làm phi công đi hàng trăm chuyến bay, làm bác sĩ hay luật sư thời gian dài đã bị các nhà nghiên cứu nghi ngờ vì thiếu bằng chứng.
Frank Abagnale là ai?
Frank Abagnale là người Mỹ sinh năm 1948, từng phạm tội gian lận khi còn trẻ, sau trở thành diễn giả và nhà tư vấn chống gian lận. Ông nổi tiếng nhờ cuốn tự truyện "Catch Me If You Can" năm 1980 và bộ phim của Steven Spielberg năm 2002.
Alan Logan phát hiện gì về Frank Abagnale?
Trong cuốn sách năm 2020, Alan C. Logan dựa vào hồ sơ toà án và trại giam để chỉ ra rằng trong phần lớn thời gian Abagnale kể là đang giả danh khắp nơi, ông có thể đang bị giam ở Mỹ. Logan cho rằng các vụ gian lận có thật nhỏ hơn nhiều so với lời kể.
Abagnale có thừa nhận câu chuyện bị phóng đại không?
Trong một số tuyên bố, Abagnale nói người cùng viết sách đã thêm kịch tính cho một số đoạn và rằng ông từng kể phóng đại khi còn trẻ. Ông không thừa nhận toàn bộ những điều Logan nêu.
