Ngân hàng ở Việt Nam đòi quét khuôn mặt khi chuyển tiền vì từ 01/7/2024, theo Quyết định 2345/QĐ-NHNN, giao dịch chuyển tiền trực tuyến trên 10 triệu đồng một lần, hoặc khiến tổng tiền chuyển trong ngày vượt 20 triệu đồng, phải được xác thực bằng sinh trắc học. Khuôn mặt bạn quét trong ứng dụng được so với ảnh trong chip thẻ căn cước hoặc dữ liệu định danh quốc gia mà ngân hàng đã đối chiếu từ trước. Mục đích là bảo đảm người đang bấm chuyển tiền đúng là chủ tài khoản, chặn tài khoản thuê mượn và tài khoản bị chiếm đoạt. Quy định tính tới 11/2026.
Vì sao lại là khuôn mặt
Trước 2024, chuyển khoản trực tuyến chủ yếu dựa vào hai thứ: mật khẩu đăng nhập và mã OTP gửi qua tin nhắn hoặc sinh trong ứng dụng. Cả hai đều là thứ người khác có thể có: mật khẩu bị lộ, điện thoại bị mượn, mã bị lừa đọc qua điện thoại. Kèm theo đó là nạn mua bán, cho thuê tài khoản ngân hàng đứng tên người khác để nhận tiền phi pháp, khiến dòng tiền khó lần ra chủ thật.
Sinh trắc học khuôn mặt thêm một lớp mà kẻ gian khó mượn: khuôn mặt thật của chủ tài khoản, ngay lúc giao dịch. Một người mua tài khoản đứng tên người khác sẽ không qua được bước quét mặt khi chuyển số tiền lớn. Chọn khuôn mặt thay vì vân tay là vì điện thoại nào cũng có camera, còn ảnh khuôn mặt chuẩn thì Nhà nước đã có trong chip căn cước để đối chiếu.
Những mốc quy định chính
| Mốc | Nội dung |
|---|---|
| 12/2023 | Ngân hàng Nhà nước ban hành Quyết định 2345/QĐ-NHNN về giải pháp an toàn, bảo mật trong thanh toán trực tuyến và thanh toán thẻ ngân hàng. |
| 01/7/2024 | Bắt đầu áp dụng: chuyển tiền trực tuyến trên 10 triệu đồng/lần hoặc tổng trên 20 triệu đồng/ngày phải xác thực sinh trắc học. Cũng từ mốc này, Luật Căn cước 2023 có hiệu lực. |
| 01/01/2025 | Theo quy định mới của Ngân hàng Nhà nước về tài khoản thanh toán, tài khoản chưa được đối chiếu thông tin sinh trắc học với giấy tờ tuỳ thân sẽ không được giao dịch trực tuyến. |
Chi tiết từng loại giao dịch (chuyển tiền, nạp ví, thanh toán thẻ, đăng nhập trên thiết bị mới) có thể khác nhau theo văn bản và theo từng ngân hàng, và còn được điều chỉnh. Muốn biết chắc trường hợp của mình, nên hỏi trực tiếp ngân hàng hoặc đọc mục hỏi đáp trên ứng dụng của họ.
Đằng sau một lần quét mặt
Bước một: đối chiếu ban đầu
Trước khi có thể xác thực bằng mặt, ngân hàng phải có một ảnh chuẩn đáng tin để so. Có hai nguồn chính:
- Chip trên thẻ căn cước: ứng dụng ngân hàng dùng sóng NFC của điện thoại để đọc chip. Chip chứa thông tin nhân thân và ảnh khuôn mặt, kèm chữ ký số của cơ quan cấp thẻ. Nhờ chữ ký số, ứng dụng kiểm tra được dữ liệu là thật, không bị sửa.
- Định danh điện tử VNeID hoặc đối chiếu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư qua kênh kết nối chính thức mà ngân hàng được phép dùng.
Sau đó người dùng chụp khuôn mặt trực tiếp. Hệ thống so ảnh chụp với ảnh chuẩn, nếu khớp thì lưu mẫu khuôn mặt làm cơ sở cho những lần giao dịch sau.
Bước hai: mỗi lần chuyển tiền lớn
Khi giao dịch vượt ngưỡng, ứng dụng mở camera trước, yêu cầu nhìn thẳng, đôi khi yêu cầu quay đầu, chớp mắt hoặc đưa mặt lại gần. Ảnh mới được so với mẫu đã lưu. Song song, hệ thống kiểm tra tính sống (liveness): người trước camera có phải một khuôn mặt thật đang hiện diện, hay chỉ là ảnh, video, mặt nạ. Bài về chống giả mạo sinh trắc trong danh mục này giải thích phần đó.
Khác gì Face ID của điện thoại
Mở khoá ứng dụng bằng Face ID hay vân tay của điện thoại là một chuyện: điện thoại chỉ báo cho ứng dụng "chủ máy đã xác thực". Còn xác thực khi chuyển tiền theo quy định là so khuôn mặt với ảnh trên giấy tờ của chủ tài khoản, do ngân hàng thực hiện. Vì vậy nhiều ngân hàng vẫn bắt quét mặt trong ứng dụng dù bạn đã mở máy bằng Face ID.
Những tình huống hay vướng
- Thẻ căn cước cũ, ảnh chụp từ lâu: khuôn mặt đã đổi nhiều so với ảnh trên chip có thể khiến đối chiếu khó khớp. Ngân hàng thường hướng dẫn ra quầy để xử lý.
- Chứng minh nhân dân, thẻ không có chip: chứng minh nhân dân đã hết giá trị từ 01/01/2025; thẻ không chip không đọc NFC được. Người dùng cần giấy tờ có chip hoặc tài khoản định danh điện tử phù hợp, tính tới 11/2026.
- Điện thoại không có NFC: có thể dùng phương án khác mà ngân hàng hỗ trợ (qua VNeID hoặc tại quầy).
- Người cao tuổi, người khiếm thị: thao tác quét mặt khó hơn. Ngân hàng có quầy giao dịch để hỗ trợ; người nhà nên giúp ở quầy, không nên tự quét mặt thay.
- Người nước ngoài: đối chiếu theo hộ chiếu và giấy tờ hợp lệ, cách làm do từng ngân hàng hướng dẫn.
- Đổi điện thoại: nhiều ngân hàng yêu cầu xác thực khuôn mặt lại khi đăng nhập trên thiết bị mới. Đây là thiết kế cố ý, để kẻ đánh cắp mật khẩu không dùng được trên máy của họ.
Sinh trắc ngân hàng không làm được gì
Xác thực khuôn mặt chứng minh chính chủ đang bấm nút. Nó không chứng minh chủ tài khoản bấm vì lý do đúng. Nếu chính người dùng bị thuyết phục chuyển tiền cho kẻ lừa đảo, họ vẫn quét mặt thành công. Các kiểu lừa giả danh, link giả, cuộc gọi video giả người thân là chủ đề riêng; điều cần nhớ ở đây là: không bao giờ quét mặt, đọc mã, cài ứng dụng theo yêu cầu của người lạ, dù họ xưng là ai.
Một lưu ý khác: ảnh khuôn mặt trong video quay màn hình, ảnh chụp lại cảnh quét mặt không nên gửi cho bất kỳ ai. Thông tin khuôn mặt và ảnh căn cước đi cùng nhau là bộ dữ liệu kẻ xấu muốn có nhất.
Thế giới làm thế nào
Việt Nam không phải nơi duy nhất dùng sinh trắc cho tài chính. Ở châu Âu, quy định thanh toán PSD2 yêu cầu "xác thực mạnh" với hai trong ba yếu tố (thứ biết, thứ có, thứ là), và sinh trắc trên điện thoại là cách phổ biến để đáp ứng. Ở Ấn Độ, hệ Aadhaar cho phép xác thực vân tay khi giao dịch tại các điểm dịch vụ ở nông thôn. Điểm riêng của Việt Nam là ngân hàng so khuôn mặt với dữ liệu định danh quốc gia, thay vì chỉ tin vào sinh trắc của điện thoại.
Góc nhìn hôm nay: dùng cho yên tâm
- Quét mặt trong ứng dụng ngân hàng chính thức, tải từ kho ứng dụng chính hãng, không qua đường link gửi đến.
- Không cho ai mượn khuôn mặt để "xác thực hộ", không bán hay cho thuê tài khoản: người đứng tên chịu trách nhiệm với dòng tiền đi qua.
- Thẻ căn cước sắp hết hạn hoặc ảnh quá cũ thì làm lại sớm; thông tin thủ tục xem trên dichvucong.gov.vn, ứng dụng VNeID hoặc hỏi công an xã, phường.
- Gặp lỗi đối chiếu, hỏi tổng đài in trên thẻ ngân hàng hoặc ra quầy, không gọi số lạ tìm trên mạng.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển khoản bao nhiêu tiền thì phải xác thực khuôn mặt?
Theo Quyết định 2345/QĐ-NHNN, từ 01/7/2024, chuyển tiền trực tuyến trên 10 triệu đồng một lần, hoặc khi tổng tiền chuyển trong ngày vượt 20 triệu đồng, phải xác thực sinh trắc học. Một số ngân hàng còn yêu cầu ở các trường hợp khác như đăng nhập trên thiết bị mới; quy định tính tới 11/2026.
Ngân hàng so khuôn mặt mình với cái gì?
Với ảnh khuôn mặt đọc từ chip trên thẻ căn cước (có chữ ký số của cơ quan cấp thẻ) hoặc dữ liệu định danh điện tử mà ngân hàng được phép đối chiếu. Mỗi lần giao dịch lớn, khuôn mặt chụp trực tiếp được so với mẫu đã đối chiếu ấy.
Vì sao đã mở máy bằng Face ID mà vẫn phải quét mặt trong ứng dụng ngân hàng?
Face ID chỉ cho biết chủ điện thoại đã mở máy. Quy định yêu cầu ngân hàng tự so khuôn mặt người giao dịch với giấy tờ của chủ tài khoản, nên ứng dụng phải chụp và so riêng.
Xác thực khuôn mặt có chống được lừa đảo không?
Nó chặn được việc người khác dùng tài khoản của bạn, nhưng không chặn được khi chính bạn bị lừa tự chuyển tiền. Vì vậy vẫn phải tỉnh táo với người lạ yêu cầu chuyển tiền, đọc mã hay quét mặt.
Không có thẻ căn cước gắn chip thì có chuyển tiền lớn được không?
Ngân hàng cần một nguồn đối chiếu sinh trắc đáng tin, thường là chip căn cước hoặc định danh điện tử. Người chưa có thì nên hỏi ngân hàng về phương án tại quầy và làm thẻ căn cước theo hướng dẫn trên dichvucong.gov.vn hoặc VNeID.
