Bị người khác vay tiền bằng thông tin của mình thường lộ ra qua cuộc gọi, tin nhắn đòi nợ một khoản chưa từng vay, thông báo duyệt hồ sơ lạ, hoặc khi đi vay thật thì bị từ chối vì "đang có nợ xấu". Cách kiểm tra chính thức là tra lịch sử tín dụng của mình tại Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC), nơi các ngân hàng và công ty tài chính được cấp phép báo cáo khoản vay. Phát hiện khoản vay lạ: không trả "cho yên chuyện", lưu bằng chứng, khiếu nại với bên cho vay và trình báo công an.
Chuyện này xảy ra thế nào
Kẻ xấu có trong tay ảnh thẻ căn cước, ảnh khuôn mặt, đôi khi cả số điện thoại của nạn nhân. Họ nộp hồ sơ ở những nơi cho vay có khâu xác minh yếu: chỉ nhận ảnh chụp giấy tờ, không đọc chip, không đối chiếu khuôn mặt người thật. Tiền giải ngân vào một tài khoản do kẻ xấu kiểm soát. Khoản vay đứng tên nạn nhân, và khi đến hạn không ai trả, người bị đòi là nạn nhân.
Ở Việt Nam, những năm trước 2024, báo chí đã phản ánh nhiều trường hợp người dân bị đòi nợ các khoản vay qua ứng dụng mà họ chưa từng đăng ký. Từ khi ngân hàng và tổ chức tín dụng phải đối chiếu sinh trắc học với chip thẻ căn cước, kiểu vay này ở các tổ chức chính thống đã khó hơn nhiều. Nguy cơ còn lại tập trung ở các ứng dụng, cá nhân cho vay ngoài hệ thống được cấp phép.
Dấu hiệu cần để ý
- Cuộc gọi, tin nhắn nhắc nợ về một khoản vay mà mình không nhớ, đặc biệt từ số lạ, giọng gay gắt.
- Người thân, đồng nghiệp bị gọi báo rằng mình đang nợ tiền. Đây là cách đòi nợ quen thuộc của các nơi cho vay ngoài hệ thống, vốn lấy danh bạ người vay.
- Tin nhắn mã OTP, thông báo duyệt hồ sơ từ một ứng dụng hay công ty tài chính mình chưa từng dùng.
- Bị từ chối khi vay thật, mở thẻ tín dụng, với lý do có nợ quá hạn hoặc nợ xấu.
- Thư từ, bưu phẩm từ công ty tài chính gửi về nhà.
Chỉ một dấu hiệu chưa đủ để kết luận, vì có thể chỉ là gọi nhầm số. Nhưng đủ để bắt đầu kiểm tra.
Tra cứu lịch sử tín dụng: CIC là gì
Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) thuộc Ngân hàng Nhà nước. Các ngân hàng, công ty tài chính được cấp phép báo cáo thông tin khoản vay của khách hàng về đây. Người dân có thể tự tra cứu thông tin tín dụng của chính mình qua trang web hoặc ứng dụng chính thức của CIC, sau khi xác thực danh tính. Kết quả cho biết mình đang có những khoản vay nào, ở tổ chức nào, dư nợ bao nhiêu và nhóm nợ.
Về nhóm nợ, các tổ chức tín dụng phân loại khoản vay thành năm nhóm theo mức độ trả nợ đúng hạn:
| Nhóm | Tên gọi | Ý nghĩa phổ thông |
|---|---|---|
| 1 | Nợ đủ tiêu chuẩn | Trả đúng hạn hoặc trễ rất ít |
| 2 | Nợ cần chú ý | Đã quá hạn một thời gian ngắn |
| 3 | Nợ dưới tiêu chuẩn | Bắt đầu được coi là nợ xấu |
| 4 | Nợ nghi ngờ | Nợ xấu, quá hạn lâu |
| 5 | Nợ có khả năng mất vốn | Nợ xấu nặng nhất |
Một khoản vay mạo danh không ai trả sẽ trượt dần từ nhóm 1 xuống nhóm 5, kéo điểm tín dụng của nạn nhân xuống theo, dù nạn nhân không hề biết. Đó là lý do tra cứu định kỳ quan trọng: phát hiện ở nhóm 2 dễ xử lý hơn nhiều so với khi đã ở nhóm 5.
Giới hạn cần biết: CIC chỉ có khoản vay từ các tổ chức có báo cáo về CIC. Các ứng dụng cho vay ngoài hệ thống được cấp phép, cá nhân cho vay thường không báo cáo, nên khoản vay mạo danh ở đó sẽ không hiện trên CIC. Không thấy gì trên CIC chưa chắc là an toàn hoàn toàn.
Phát hiện khoản vay lạ: nên làm gì
- Không trả tiền để chấm dứt các cuộc gọi. Trả là gián tiếp thừa nhận khoản nợ, và kẻ đòi nợ có thể đòi tiếp.
- Lưu bằng chứng: ghi âm cuộc gọi (nếu được), chụp tin nhắn, ghi số điện thoại gọi đến, kết quả tra cứu CIC.
- Liên hệ tổ chức cho vay qua tổng đài, địa chỉ chính thức (tra trên trang web của họ, không dùng số trong tin nhắn đòi nợ). Yêu cầu cung cấp thông tin hồ sơ vay: thời gian, kênh đăng ký, tài khoản nhận tiền. Nói rõ mình không vay và đề nghị điều tra.
- Trình báo công an xã/phường hoặc cơ quan công an nơi cư trú, mang theo bằng chứng. Văn bản trình báo là căn cứ để làm việc với tổ chức cho vay.
- Báo người thân rằng mình bị mạo danh vay tiền, để họ không trả thay và không cung cấp thêm thông tin cho người gọi.
- Khi khoản vay đã ghi lên CIC, việc điều chỉnh thông tin tín dụng phải qua tổ chức đã báo cáo khoản vay. Hỏi cụ thể tại tổ chức đó.
Bài này không tư vấn pháp lý cho từng vụ việc. Trường hợp phức tạp (số tiền lớn, bị đe doạ, bị khởi kiện) nên tìm đến luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước.
Bị đe doạ, bị "khủng bố" điện thoại
Một số nơi cho vay ngoài hệ thống đòi nợ bằng cách gọi liên tục, nhắn tin bôi nhọ, gửi ảnh ghép vào danh bạ người vay. Khi bị mạo danh, nạn nhân có thể chịu đúng kiểu đòi nợ này dù không vay đồng nào. Đừng đối đáp, đừng thương lượng trả bớt. Lưu bằng chứng và trình báo công an; các hành vi đe doạ, làm nhục người khác là vi phạm pháp luật. Báo trước cho người thân, đồng nghiệp để họ chặn số và không phản hồi.
Góc nhìn hôm nay: kiểm tra một năm một lần
Thói quen đơn giản nhất là tra cứu CIC định kỳ, ví dụ mỗi năm một lần vào một dịp dễ nhớ như sinh nhật. Thêm nữa:
- Tra lại khi biết ảnh thẻ của mình từng bị lộ, hoặc khi mất thẻ.
- Không cài ứng dụng vay tiền chỉ để "xem thử hạn mức" — nhiều ứng dụng lấy danh bạ và ảnh ngay khi cài.
- Chỉ cung cấp ảnh thẻ, ảnh khuôn mặt qua ứng dụng chính thức của ngân hàng, công ty tài chính được cấp phép.
Danh sách tổ chức tín dụng được cấp phép có thể tra trên trang của Ngân hàng Nhà nước. Muốn biết quyền của mình với dữ liệu cá nhân bị dùng sai mục đích, xem bài về dữ liệu cá nhân theo pháp luật Việt Nam trong cùng danh mục.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mình có bị người khác vay tiền đứng tên không?
Tra lịch sử tín dụng của mình tại Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia (CIC) qua trang web hoặc ứng dụng chính thức. Kết quả hiện các khoản vay ở ngân hàng, công ty tài chính có báo cáo về CIC.
Bị đòi nợ khoản mình không vay thì có phải trả không?
Không nên trả để cho yên chuyện, vì như vậy dễ bị coi là thừa nhận khoản nợ. Hãy lưu bằng chứng, liên hệ tổ chức cho vay qua kênh chính thức và trình báo công an.
CIC có hiện khoản vay qua app không?
Chỉ hiện nếu app đó thuộc tổ chức có báo cáo thông tin tín dụng về CIC, như ngân hàng, công ty tài chính được cấp phép. Ứng dụng cho vay ngoài hệ thống thường không báo cáo nên không hiện.
Nợ xấu là nhóm mấy?
Nợ xấu là các khoản thuộc nhóm 3 (dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nghi ngờ) và nhóm 5 (có khả năng mất vốn). Nhóm 1 là nợ đủ tiêu chuẩn, nhóm 2 là nợ cần chú ý.
Bị mạo danh vay tiền có ảnh hưởng điểm tín dụng không?
Có, nếu khoản vay ở tổ chức có báo cáo CIC và không được trả. Khoản vay quá hạn sẽ chuyển dần sang nhóm nợ xấu, ảnh hưởng khả năng vay sau này, nên cần phát hiện và khiếu nại sớm.
